Yabancıların Çalışma İzinleri

Yabancıların ülkemizde yapacağı çalışmaların yasal bir zemine oturtularak daha sistematik bir hale getirilmesi amacıyla 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun (“YÇİHK”) 06.03.2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir. YÇİHK’nın yürürlükte olduğu dönemde ihtiyaca yeteri kadar cevap verememesi sebebiyle 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (“YUKK”) ile uyumlu olarak kimi yönetmelikler çıkarılmış ve bu süreci, YUKK ile diğer kanun hükümleri arasında uyum sağlamak üzere 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununun yürürlüğe konması izlemiştir. Mevcut durumda, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu(“6735 sayılı Kanun”), yabancıların çalışma izni alma usul ve esaslarını düzenleyen birincil mevzuat konumundadır.

Türk Vatandaşlığı Kanunu’nda “Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişi” olarak tanımlanan yabancı kavramı, 6735 sayılı Kanun’da da aynı şekilde tanımlanmıştır. Mülga YÇİHK’nın 22. maddesine dayanılarak 2003 yılında çıkarılmış olan Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun Uygulama Yönetmeliği halen yürürlüktedir. Bu yönetmeliğin 6735 sayılı Kanun’a aykırı olmayan hükümleri dikkate alınacaktır. 6735 sayılı Kanun ile YÇİHK’ya göre kayıt dışı çalışma ile daha etkin mücadele sağlanması, çalışma izni alınmasının yabancı yöneticiler bakımından kolaylaştırılması, göç yönetimi konusunda ortaya çıkan yeni ihtiyaçlara cevap verilmesi ve Avrupa Birliği müktesebatı ile uluslararası sözleşme hükümlerine uyumluluk sağlanması amaçlanmıştır.

I. İzin Alma Zorunluluğu

6735 sayılı Kanun’a göre muafiyet kapsamında olanlar haricindeki yabancıların çalışmaya başlamadan önce çalışma izni almaları gerekmektedir. 6735 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre kanun; Türkiye’de çalışmak için başvuruda bulunan veya çalışan, bir işveren yanında mesleki eğitim görmek üzere başvuruda bulunan veya görmekte olan, staj yapmak üzere başvuruda bulunan veya yapan yabancılar ile Türkiye’de geçici nitelikte hizmet sunumu amacıyla bulunan sınır ötesi hizmet sunucusu yabancıları ve yabancı çalıştıran veya çalıştırmak üzere başvuruda bulunan gerçek ve tüzel kişileri kapsamaktadır.

II. Çalışma İzni Türleri

6735 sayılı Kanun ile beş tür çalışma izni düzenlenmiştir. Bunlar; (a) süreli çalışma izni, (b) süresiz çalışma izni, (c) bağımsız çalışma izni, (d) istisnai çalışma izni ve (e) turkuaz karttır.

a. Süreli Çalışma İzni

6735 sayılı Kanun’un çalışma izni türleri başlıklı 10. maddesine göre başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya, hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak ve belirli bir işyerinde çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl geçerli çalışma izni verilmektedir. İlgili düzenleme uyarınca, işyerinin devredilmesi halinde yeni işverenin, çalışma izini mevcut olan yabancı için çalışma izni başvurusunda bulunması gerekmektedir. Bunun yanı sıra; başvurusu olumlu değerlendirilen yabancıya, bir yıllık çalışma izni almış olduğu işverene bağlı olmak kaydıyla, ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilebilmektedir.

b. Süresiz Çalışma İzni

6735 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre; yabancıya, Türkiye’de süresiz çalışma hakkı veren çalışma izni türü süresiz çalışma iznidir. 6735 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre; Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilmektedir. Yine kanun hükmüne göre yabancının başvuru şartlarını taşıması yabancıya mutlak hak sağlamamaktadır. Yabancının süresiz çalışma izni başvurusunun değerlendirilmesinde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın (“Bakanlık”) takdir yetkisi bulunmaktadır. Süresiz çalışma izni almak amacıyla başvuru için aranılan şartlardan birisi olan uzun dönem ikamet izni, YUKK uyarınca verilmektedir.  Ayrıca, Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalmış olan veya Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartlara uyan yabancılara, İçişleri Bakanlığının onay vermesi koşuluyla valilikler tarafından süresiz ikamet izni verilebilmektedir.

6735 sayılı Kanun m. 10/4 hükmüne göre; süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklar ile özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.

c. Bağımsız Çalışma İzni

6735 sayılı Kanun’un 3. maddesinde bağımsız çalışma izni, yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışma hakkı veren çalışma izni türüdür. 6735 sayılı Kanun’un 10. maddesinin 5. ve 6. fıkrasında bağımsız çalışma izni alabilecek yabancılar tahdidi olarak belirtilmiştir. Anılan Kanunun 10. maddesinin 5. fıkrasına göre; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş olan; a) Limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürü, b) Anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi, c) Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı olan yabancılar çalışma izni alarak çalışabilirler. Aynı kanunun 10. maddesinin 6. fıkrasına göre ise profesyonel meslek mensubu yabancılara da belirli şartlar dahilinde bağımsız çalışma izni verilmektedir.

Bağımsız çalışma izninin verilmesi hususunda da Bakanlık’ın takdir yetkisi bulunmaktadır.

d. İstisnai Çalışma İzni

İstisnai çalışma izni 6735 sayılı Kanun’un 16. maddesinde düzenlenmiştir. Önemi nedeniyle madde hükmü aşağıda aktarılmaktadır:

(1) Bakanlıkça belirlenen uluslararası işgücü politikasına uygun olarak;

a) Eğitim düzeyi, ücreti, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı ve benzeri özellikleri itibarıyla nitelikli işgücü olarak değerlendirilen,

b) Bilim ve teknolojiye katkısı, yatırım veya ihracat düzeyi, sağlayacağı istihdamın büyüklüğü ve benzeri özellikleri itibarıyla nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilen,

c) Belirli bir süre için işvereni tarafından Türkiye’de gerçekleştirilen bir projede istihdam edilen,

ç) İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığı tarafından Türk soylu olduğu bildirilen,

d) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşı,

e) Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşı,

f) 6458 sayılı Kanun uyarınca uluslararası koruma başvurusu sahibi, şartlı mülteci, geçici koruma sağlanan veya vatansız ya da mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağduru,

g) Bir Türk vatandaşı ile evli ve eşiyle Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan,

ğ) Yabancı devletlerin ve uluslararası kuruluşların Türkiye’deki temsilciliklerinde diplomatik dokunulmazlığı olmadan çalışan,

h) Alanındaki başarısı ile uluslararası düzeyde temayüz etmiş olarak bilimsel, kültürel, sanatsal veya sportif amaçla Türkiye’ye gelen,

ı) Sınırötesi hizmet sunucusu,

yabancılara bu Kanunun 7 nci, 9 uncu ve 10 uncu maddelerinin uygulanmasına ilişkin istisnalar tanınabilir.

6735 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle düzenlenen istisnai çalışma izni yabancılara bir çalışma izni muafiyeti tanımamakta, sadece kanunda öngörülen sürelere bağlı kalmaksızın çalışma izni verilmesinin önünü açmaktadır.

e. Turkuaz Kart

Turkuaz kart uygulaması, yabancı ülke vatandaşının ülkede yaşamasını ve hatta vatandaşlığa alınmasını kolaylaştıran diğer hukuksal sistemlerdeki kart uygulamalarına çok benzemektedir. Bu uygulama, yabancıların çalışma haklarına ilişkin olarak 6735 sayılı Kanun’un getirdiği en önemli yeniliklerden birisidir.

Turkuaz Kart, yabancıya, Türkiye’de süresiz çalışma hakkı, mevzuat hükümlerine göre eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise ikamet hakkı veren belgeyi ifade etmektedir. Bununla birlikte geçici koruma sağlanan yabancılara (örneğin Suriye vatandaşları) Turkuaz Kart verilmemektedir.

III. Sonuç

Bu yazımızda, yabancıların ülkemizde çalışabilmeleri için almaları gereken çalışma izni türleri ve şartları üzerinde durulmuştur. Ülkemizde çalışma arzusunda olan yabancıların ve bunları çalıştırmak isteyen işverenlerin, hangi tür çalışma iznine başvuru yapılması gerektiği konusunda titiz bir değerlendirme yapması gerekmektedir.

Saygılarımızla,

Bozoğlu İzgi Avukatlık Ortaklığı