Vergi İncelemelerinde Rapor Değerlendirme Komisyonu ve Önemi

 

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (“VUK”) 140. maddesinde vergi incelemelerinde vergi incelemesi yapan kişiler tarafından uyulması gereken usul ve esaslar düzenlenmektedir. Maddenin 6. fıkrasında ise, vergi incelemesi yapan vergi müfettişleri ve vergi müfettiş yardımcıları tarafından düzenlenen raporların, işleme konulmak üzere ilgili vergi dairesine gönderilmeden önce rapor değerlendirme komisyonları tarafından inceleneceği belirtilmiştir. Buna göre rapor değerlendirme komisyonları, meslekte on yılını tamamlamış vergi müfettişleri arasından görevlendirilecek en az üç asil ve yeterli sayıda yedek üyeden oluşmaktadır.  Maddenin devamında, VUK’un 135. maddesi doğrultusunda vergi incelemesi yapmaya yetkili olan ilin en büyük mal memuru veya vergi dairesi müdürleri tarafından düzenlenen vergi inceleme raporlarının Gelir İdaresi Başkanlığı merkez ve taşra birimlerinde oluşturulacak rapor değerlendirme komisyonları tarafından değerlendirileceği düzenlenmiştir.

 

Rapor değerlendirme komisyonlarının çalışma usul ve esasları Rapor Değerlendirme Komisyonlarının Oluşturulması ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) hükümleri çerçevesinde belirlenmektedir. Yönetmelik hükümleri incelendiğinde rapor değerlendirme komisyonlarının amacının vergi uygulamalarında yeknesaklığı, etkinlik, verimlilik ve koordinasyonu sağlamak olduğu anlaşılmaktadır. İhtiyaca göre oluşturulacak rapor değerlendirme komisyonu sayısı ile bu komisyonlar tarafından değerlendirilecek raporlara ilişkin konu, sektör veya mükellef grupları Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı tarafından belirlenecektir.

 

Buna göre rapor değerlendirme komisyonları, müfettiş ve müfettiş yardımcıları tarafından hazırlanan inceleme raporlarının Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, genel tebliğ, sirküler ve özelgelere uygunluğu yönünden değerlendirme yapacaktır ve maddi hata ve usul hatası olup olmadığını tespit edecektir. Aynı zamanda bu komisyonlar, VUK’un 359.maddesinde yazılı olan vergi kaçakçılığı suçlarının işlediğini tespit eden vergi suçu raporlarına ilişkin suçun unsurlarıyla, fiil ile fail arasındaki ilişkinin değerlendirildiği bir görüş vermekle görevlidir.

 

Komisyonlar üye tam sayısı ile toplanmakta ve oy çokluğu ile karar almaktadır. Komisyonlar vergi inceleme raporlarını raporların kendilerine iletilmesinden itibaren 60 gün içerisinde değerlendireceği düzenlenmiştir.

 

Vergi inceleme raporlarının rapor değerlendirme komisyonları tarafından mevzuata uygun bulunması halinde, karar tutanağı ile ilgili birime iletilecek ve bu birim raporları ilgili vergi dairesine gönderecektir. Eğer vergi inceleme raporları, rapor değerlendirme komisyonları tarafından yapılan değerlendirmede ilgili mevzuata uygun bulunmaz ise gerekçeli karar tutanağı ile ilgili birim aracılığıyla inceleme elemanına gönderilecektir. İnceleme elemanının rapor değerlendirme komisyonunun değerlendirmesine katılması durumunda, vergi inceleme raporu komisyon önerileri doğrultusunda tekrar düzenlenecektir.

 

İnceleme elemanı değerlendirme sonucuna katılmazsa, katılmama nedenlerini gerekçeleriyle birlikte rapor değerlendirme komisyonuna yazılı olarak bildirecektir. Eğer bu gerekçeler rapor değerlendirme komisyonu tarafından kabul edilmez ve komisyon ile inceleme yapan müfettiş/müfettiş yardımcıları arasında bir uyuşmazlık gündeme gelirse, bu uyuşmazlık vergi inceleme raporları üst değerlendirme mercii olan ve Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı bünyesinde teşekkül edecek olan “Merkezi Rapor Değerlendirme Komisyonu” (“Merkezi Komisyon”) tarafından değerlendirilecektir. Merkezi Komisyon tarafından yapılan değerlendirme sonuçlarına uygun olarak düzenlenecek vergi inceleme raporları işleme konmak üzere ilgili vergi dairesine iletilecektir.  Ek olarak vergi inceleme raporunda yer alan tarhiyat önerisi 10 milyon TL’yi aşıyorsa söz konusu rapor doğrudan Merkezi Rapor Değerlendirme Komisyonunca değerlendirilecektir. Bu tutarın her yıl bir önceli yıla ilişkin olarak kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılacağı ifade edilmiştir.

 

Rapor Değerlendirme Komisyonları Tarafından Mükelleflerin Dinlenmesi

Yönetmelik’in 14.maddesinde komisyonların gerekli gördüğü durumlarda ya da talepleri üzerine mükellefleri ya da inceleme elemanını dinleyebilecekleri düzenlenmektedir.  Komisyonlar, dinlenmeden önce raporlarda eleştiri konusu yapılan hususlar hakkında bilgi içeren rapor özetleri mükelleflere verecektir.

 

Bu madde, vergi inceleme raporlarına ilişkin ara değerlendirme mercii olan rapor değerlendirme komisyonları önünde mükelleflere söz hakkı tanıyarak, mükelleflerin haklı oldukları düşündükleri konulardaki beyanlarını komisyona iletmelerini, usul eksikliklerine ve maddi hatalara işaret ederek hatalı tarhiyatların önüne geçme sürecinde aktif rol alabilmelerini sağlamaktadır. Böylece mükellefler, ileride dava aşamasında öne sürebilecekleri iddialarını haklarında henüz vergi tarhiyatı henüz yapılmaksızın komisyonlar önünde dile getirerek idari süreçte hataların giderilmesini sağlayabilecektir.

 

Mükellefler Rapor Değerlendirme Komisyonu Önünde Dinlenme Haklarını Nasıl Kullanabilir?

VUK’a bağlı olarak çıkarılan Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 17.maddesinde, inceleme tutanaklarında yer alması gereken unsurlar arasında “Mükelleflerin Rapor Değerlendirme Komisyonlarında dinlenme talebinin olup olmadığına ilişkin ifade” de sayılmıştır. Buna göre mükellefler bir vergi incelemesi sonrasında düzenlenen tutanakta açıkça rapor değerlendirme komisyonlarında dinlenme taleplerinin olduğunu belirtmelidir.

 

Böylece mükellefler, süreçte aktif rol alarak söz konusu incelemeye dair sektör odaklı detay ve noktaları vergi memurları önünde aktif katılım sağlayarak açıklayabilecek, sektör yapısının getirdiği birtakım karmaşık ilişkileri tarhiyat öncesinde detaylı bir şekilde açıklayarak soru işaretlerini giderebilecektir. Bu yönüyle mükelleflerin rapor değerlendirme komisyonlarında dinlenme hakkını kullanmalarının hem mükelleflerin hem idarenin hem de yargı makamlarının lehine olduğu düşünülmektedir.