Damga Vergisi’nde Muafiyet ve İstisna

Damga vergisi, kişilerin kendi aralarında ya da devletle yaptıkları hukuki işlemlerde düzenledikleri belgeler ya da kağıtlar üzerinden ödedikleri mali yükümlülüklerdir[1]. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun (“Kanun”) 3. maddesine göre, damga vergisi mükellefi kağıtları imza edenlerdir. Mezkûr hükümde ifade edilen kağıtlar, Kanun’a ekli (1) sayılı tabloda gösterilmiştir.

Kanun’da damga vergisinden muafiyet ve istisnalar ilgili düzenleme bulunmaktadır. Vergi hukukunda istisna, Vergi Usul Kanunu’nun vergiye tabi tuttuğu konunun, vergiye tabi tutulmamasını ifade ederken, muafiyet, Vergi Usul Kanunu’nda mükellef olarak belirlenen bazı kişilerin, vergiye tabi tutulmamasıdır.

Kanun’un 9. maddesine göre bazı yazılı kağıtların damga vergisinden istisna tutulduğu düzenlenmiştir. Bu yazılı kağıtlar Kanun’a ekli (2) sayılı tabloda gösterilmiştir. Bu tabloda yazılı kağıtlar, resmi işlerle ilgili kağıtlar, öğrenciler ve askerlerle ilgili kağıtlar, işçiler, çiftçiler ve göçmenlerle ilgili kağıtlar, ticari ve medeni işlerle ilgili kağıtlar ve kurumlarla ilgili kağıtlar olmak üzere beş ayrı başlık altında sınıflandırılmıştır. Damga vergisinden istisna olan kağıtlar, yalnızca Kanun’da sayılanlar ile sınırlı olmayıp özel kanunlar ile de düzenlenmiştir.

Kanun’un 3. maddesinin 2. fıkrasında, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların damga vergisini, kişilerin ödeyeceği düzenlenmiştir. Bu fıkradan anlaşılması gereken, resmi dairelerin muafiyet kapsamında bulunduğudur. Bunun yanında, damga vergisi ödemekten muaf tutulan yalnızca resmi daireler değildir. Kanun’un 24. maddesinin 2. fıkrasında “muaf kuruluş” ibaresine yer verilmiş olup bu muaf kuruluşlardan, Kanun’a ekli (2) sayılı tabloda yer alan kuruluşlar olduğu anlaşılmalıdır.

Vergiden muaf olanların damga vergisine tabi bir kağıdın imza edenlerinden biri olması damga vergisinin eksik ödenmesini gerektirmemektedir. Kanun’un 24. maddesi uyarınca, damga vergisinden muaf kuruluşlarca kişilerin Kanun’a ek (1) sayılı tabloda yer alan işlemleriyle ilgili olarak düzenlenen ve sadece bu kurumların imzasını taşıyan kağıtlara ait verginin tamamı kişiler tarafından ödenir. Sonuç olarak, Kanun’da düzenlenen muafiyet ve istisna hükümleri gereğince, damga vergisinden istisna tutulan kağıtları imzalayan taraflar damga vergisi ödemeyecek, taraflardan biri damga vergisinden muaf ise, damga vergisini muafiyeti bulunmayan taraf ödeyecektir. Ancak bu kağıtlara ait verginin hiç ödenmemesi veya noksan ödenmesi halinde vergi ve cezanın tamamından kişilerle birlikte kurumlar da müteselsilen sorumludurlar.

[1] Muallâ Öncel/Ahmet Kumrulu/Nami Çağan, Vergi Hukuku, 20. Bası, Ankara 2011, s. 433.